Header Ads

Ανάλυση: Τι επιδιώκει η Τουρκία; Εμπόδια, αδυναμίες και προκλήσεις

Μπορεί η Τουρκία να έχει υπογράψει από το 1980 την Συμφωνία Μη διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (ΝPT), ο Ερντογάν όμως στοχεύει στην αγορά πυρηνικών όπλων για γεωπολιτικούς λόγους, προκειμένου να καταστήσει την Τουρκία ως τη μόνη περιφερειακή υπερδύναμη στην ευρύτερη περιοχή. Η Βρετανία εξάλλου επί Κάμερον δεν ήταν και τόσο αρνητική στην τουρκική πρόταση.

Την 10ετία του ’60, εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, οι βάσεις πυρηνικών του ΝΑΤΟ στην Τουρκία ήταν τέσσερις: Άγκυρα, Μαλάτυα, Εσκί Σεχίρ και Μπαλικεσίρ. Ταυτόχρονα η τουρκική βάση του Ιντσιρλίκ στη νότια Τουρκία εξυπηρετούσε αμερικάνικα γεωστρατηγικά συμφέροντα. Την δεκαετία του ’90 και με τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου οι 4 βάσεις καταργήθηκαν, εκτός του Ιντσιρλίκ που ήταν σε ειδική συμφωνία ΗΠΑ-Τουρκίας για τους αμερικάνικους σκοπούς.


Όμως η απόκτηση στρατηγικών πυρηνικών όπλων από την Τουρκία θα δημιουργούσε domino effect λόγω της τεράστιας ανισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή. Η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος από το σουνιτικό στρατόπεδο, το Ιράν και η Συρία από τον σιιτικό άξονα, η Ελλάδα και η Κύπρος από την ΕΕ θα πλήττονταν άμεσα. Ο μόνος κάτοχος πυρηνικών όπλων στην περιοχή, το Ισραήλ, θα αποκτούσε άμεσο ανταγωνιστή σε μια περίοδο που οι σχέσεις των δύο κρατών είναι στο κόκκινο με αντιθετικά συμφέροντα.

Η τουρκική οικονομία μετά από μια περίοδο μεγάλης ανάπτυξης βρέθηκε στα τάρταρα το 2018 λόγω της νομισματικής κρίσης της και της κρίσης χρέους. Κρίση που προέκυψε από την πολιτική σύγκρουση με τις ΗΠΑ. Τα τέλη του 2018 βρήκαν την Τουρκία σε ύφεση με την τούρκικη λίρα να υποτιμάται κατά 30% του δολαρίου. Μπορεί κατά το ΔΝΤ η τουρκική οικονομία να χαρακτηρίζεται ως αναδυόμενη αγορά, αλλά είναι η 17η παγκοσμίως σε ονομαστικό ΑΕΠ με μεγάλο εξαγωγικό έργο σε αγροτικά προϊόντα, υφάσματα, μηχανές, υλικά κατασκευών και μεταφορών και ευρείας κατανάλωσης ηλεκτρονικά προϊόντα χαμηλής τεχνολογίας.

Η πρόσφατη έκθεση της World Bank για την Τουρκία αναφέρει ότι το βασικό πρόβλημα της οικονομίας της είναι η χαμηλή παραγωγικότητα για να μπορέσει να στηριχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη και να ανέβει το επίπεδο ποιότητα ζωής. Η τουρκική οικονομία έχει πολλές διαρθρωτικές ελλείψεις, πολύ μεγάλη ανάγκη εξωτερικής χρηματοδότηση και χαμηλό ποσοστό αποταμίευσης. Αν οι κυρώσεις των ΗΠΑ εφαρμοσθούν, θα αυξηθεί άμεσα ο δείκτης κινδύνου της Τουρκίας όπως και το κόστος κεφαλαίου.

Η επίσημη ανεργία ανέρχεται στο 13,9% και ο δείκτης συμμετοχής της εργατικής δύναμης αυξήθηκε στο 53,3%. Σύμφωνα με την European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) η οικονομία της Τουρκίας θα βελτιωθεί βαθμιαία για να τρέξει το 2020 με ρυθμό ανάπτυξης γύρω στο 2,5%.

Η οικονομία της συρρικνώθηκε και πάλι το δεύτερο τρίμηνο (Q2), αν και λιγότερο από το πρώτο τρίμηνο (Q1). Η κάμψη των επενδύσεων και η πτώση της ιδιωτικής κατανάλωσης, εν μέσω αυξημένης ανεργίας, πληθωρισμού και νομισματικής αδυναμίας, οδήγησαν στη συρρίκνωση. Βελτιώθηκε όμως το εξωτερικό ισοζύγιο λόγω υποτίμησης του νομίσματος και εξασθενημένης εγχώριας ζήτησης. Όσον αφορά το τρίτο τρίμηνο (Q3), η οικονομία αναμένεται να συρρικνωθεί ακόμα περισσότερο. Η βιομηχανική παραγωγή υποχώρησε ελαφρά τον Ιούλη, ο βιομηχανικός PMI του Αυγούστου παρέμεινε σε «χαμηλές πτήσεις», οι λιανικές πωλήσεις υποχώρησαν τον Ιούλιο, ενώ η αύξηση των πιστώσεων του ιδιωτικού τομέα ήταν αμελητέα τον ίδιο μήνα. Στα θετικά, η δεύτερη μεγάλη μείωση επιτοκίων της Κεντρικής Τράπεζας το Σεπτέμβρη αναμένεται να ενισχύσει την πιστωτική επέκταση και να στηρίξει την οικονομική δραστηριότητα.

Στην ταλαντευόμενη πολιτική του Ερντογάν μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας και στην αμφιλεγόμενη πολιτική με την ΕΕ ο μόνος σταθερός σύμμαχος της Τουρκίας είναι το Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ). Οι δύο χώρες έχουν στενές διμερείς σχέσεις από το παρελθόν που ενδέχεται να αναβαθμιστούν ακόμα περισσότερο σε περίπτωση Brexit.

Καθώς το ΗΒ προετοιμάζεται να εγκαταλείψει την ΕΕ και να ακολουθήσει αυτόνομη εξωτερική πολιτική, αναζητά νέους στρατηγικούς εταίρους και η Τουρκία είναι σημαντικός υποψήφιος. Η Τουρκία δεν ενδιαφέρεται πλέον για την ένταξή της στην ΕΕ, αλλά θέλει να εξασφαλίσει τα συμφέροντά της στην Ευρώπη και με τη Βρετανία έχουν αρκετά κοινά συμφέροντα. Η ελίτ του Brexit δεν θέλει πλέον μια πολύ ισχυρή ΕΕ και προσπαθεί να ακολουθήσει αυτόνομη εξωτερική πολιτική για να πάρει πλεονεκτικότερη θέση στα γεωπολιτικά μέτωπα της Ευρώπης. Καθόλου τυχαία η βρετανική στρατιωτική ανάπτυξη στην Εσθονία και η πρόσφατα υπογραφείσα αμυντική συνθήκη ΗΒ-Πολωνίας με τις ευλογίες των ΗΠΑ.

Η Τουρκία με την εισβολή της στα κουρδικά εδάφη της Β. Συρίας ζητάει ουσιαστικά αλλαγή της συμφωνία Σάικς-Πικό, "μοίρασμα" της περιοχής υπέρ της Τουρκίας, που όμως συνεπάγεται πλήρης αποσταθεροποίηση της περιοχής, ούτε βέβαια βρίσκει πρόσφορο έδαφος στους γείτονες της. Ο Ερντογάν θα ήθελε να έχει τουλάχιστον στη σφαίρα επιρροής του (αφού δεν μπορεί να καταλάβει τα εδάφη) τις περιοχές της Β. Συρίας (από Ιντλίμπ ως Χαλέπι), κατέχοντας ήδη την περιοχή του Αφρίν στην ΒΔ. Συρία. Ανατολικότερα στο μέτωπο από την Μανμπίζ μέχρι το Κομπάνι και τα ιρακινά σύνορα ο τουρκικός στρατός και οι τζιχαντιστές μισθοφόροι του (απομεινάρια του ΙΣΙΣ, Τουρκομάνοι και παρακλάδια της Αλ Κάιντα) έχουν ήδη κατακτήσει 1200 τετ. χλμ στην ζώνη των Κούρδων της Συρίας. Στόχος του Ερντογάν η εθνοκάθαρση των Κούρδων και η πλήρης αλλοίωση των πληθυσμών της περιοχής. Ο Ερντογάν θέλει να διεισδύσει στα 30-35 χλμ εντός του συριακού εδάφους και να ελέγξει πλήρως τον αυτοκινητόδρομο Συρίας–Ιράκ-Ιράν, αλλά η Ουάσιγκτον δεν συναινεί στο σχεδιασμό και η συνάντηση του με τον Πούτιν στη Μόσχα μάλλον θα του περιορίσουν τις φιλοδοξίες.

Οι άλλοι δύο στόχοι της τουρκικής επεκτατικότητας στην περιοχή αφορούν τα ιρακινά εδάφη της Μοσούλης και του Κιρκούκ (πλούσια σε ενεργειακά κοιτάσματα) που στρατηγικά ακουμπάνε στο ενεργειακό δρόμο Κασπίας–Λαττάκειας, ρωσο-ιρανικών συμφερόντων. Εδώ το σχέδιο της Τουρκίας απέτυχε παταγωδώς.

Στο μέτωπο της Κύπρου η Τουρκία θεωρεί δεδομένο ότι θα συμμετάσχει στο ενεργειακό μοίρασμα και η επιθετικότητα της είναι ο τρόπος διεκδίκησης. Η Κύπρος θεωρείται ο εύκολος στόχος, αλλά αν αυτό προσβάλλει τα συμφέροντα Γάλλων και Αμερικάνων αναμένεται αναβάθμιση της έντασης στην περιοχή, που μπορεί να περιλαμβάνει και την Ελλάδα.

Αυτό όμως που ξεχνά ο Ερντογάν είναι ότι στρατηγικά, στο παιχνίδι των σφαιρών επιρροής, κερδίζουν οι υπερδυνάμεις και όχι μια περιφερειακή δύναμη (που δεν είναι και η μοναδική στην περιοχή...). Και όπως συμβαίνει από την Εποχή των Αυτοκρατοριών οι παλιές τοπικές διαμάχες δεν λήγουν και προστίθενται οι νέες, για να μην λήξει ποτέ ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Σε αυτή την περίπτωση ο Ερντογάν θα πέσει στην παγίδα που ο ίδιος έστησε.

Πάντως στο αμερικάνικο νομοσχέδιο που αφορά την τουρκική αγορά των ρωσικών πυραύλων S-400 δηλώνεται η επιβολή κυρώσεων σε όσους προχωρούν σε συναλλαγές με την Ρωσία (νόμος CAATSA). Πρόκειται για έναν εξαιρετικά αυστηρό νόμο, που επιβλήθηκε από το Κογκρέσο στον Τραμπ με αυξημένη πλειοψηφία. Ανάμεσα στις 12 κυρώσεις αυτού του νόμου, επιλέγει ο πρόεδρος ποιες θα ενεργοποιηθούν, περιλαμβάνονται καταστροφικά για την τουρκική οικονομία μέτρα, όπως η διακοπή κάθε είδους συναλλαγών με το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και το μπλοκάρισμα της έκδοσης αδειών εξαγωγής τουρκικών προϊόντων προς τις ΗΠΑ.


* Ο Λευτέρης Στουκογεώργος είναι Financial Analyst.

Δεν υπάρχουν σχόλια